Umaxa jakañataki ukhamaraki wakisirakiwa producción industrial, irrigación agrícola, ukhamaraki sapa uru jakañataki. Ukampirus pachamamax juk’amp q’añuchata ukhamarak juk’amp uñt’at uma pist’awinakampi, umax suma apnaqañapataki ukhamarak suma apnaqañapatakix uraqpachanx mä llakiw tukuwayi. Mä herramienta técnica central ukhama uma suma uñjañataki, uma q’umachañataki yänakaxa mä rol irreplazable ukhamawa uma q’umachañataki ukhamaraki uma recursos ukanaka apnaqañataki.
Uma qullaña yänakan nayrïr lurawipax q’añunak, q’añuchawinak ukat jan wali sustancias uma taypit apsuñawa, físico, químico jan ukax biológicos métodos ukanakampi, ukax umax calidad ukaruw puriyi, ukhamat específicos apnaqañataki. Uka sector uma umañ tuqinxa, uma qullaña yänakaxa wali suma filtra suspensión de sólidos, microorganismos, metales pesados, ukhamaraki contaminantes orgánicos, ukhamata suma uma umañataki markachirinakataki. Amuyt’añataki, ósmosis inversa ukhamaraki tecnologías de filtración de carbono activadas ukaxa sistemas nacionales ukhamaraki públicos de aguas ukanakanxa wali apnaqatawa, uma umaña q’umanakaxa wali sumawa. Uma qullaña yänakaxa sector industrial uksanxa ukhamarakiwa wali wakiskiri, sustancias tóxicas ukanaka apsuña kunjamatixa iones metálicos pesados, ácidos ukatxa bases, ukhamaraki disolventes orgánicos ukanakaxa industrial q’añu uma tuqita, ukaxa jark’iwa contaminación ambiental ukhamaraki reciclaje de agua.
Ukhamaraki, uma q’umachañataki yänakaxa yapu umaña, quta uma desalinización, q’añuchata uma q’umachañatakixa wali wakiskiriwa. Yapuchaña umampi qullata umaxa uraqi salinización ukarux jisk’achaspawa ukhamaraki juyra achuwinakaru jilxatayaspawa. Desalinización ukan yänakapax quta umaruw muxsa umaruw tukuyi, ósmosis inversa ukat destilación ukanakampi, ukhamat quta thiyankir chiqanakan umax presión ukarux juk’amp jisk’achañataki. Uka q’añuchata q’añuchata yänakaxa utanakana ukhamaraki industria ukanakana q’añuchata uma q’umachañatakixa biodegradación ukhamaraki tratamiento químico ukanakampiwa mayampi apnaqañataki, uma q’añuchañatakixa wali jisk’achatarakiwa.
Políticas de protección ambiental juk’ampi ch’amanchata ukhamaraki tecnológicos continuos ukanakampi, uma qullaña yänakaxa ch’amañchata, ch’ama-eficiente, ukhamaraki tecnologías eficientes ukanakaru uñtatawa. Aka machaq tecnologías de membrana, procesos de oxidación avanzada, ukhamaraki sistemas de monitoreo inteligente ukanaka apnaqañatakixa juk’ampi sumawa uma qullaña tuqita ukhamaraki operativo costos ukanaka jisk’achañataki. Jutïrinxa, uma qullañ yänakax juk’amp jach’a lurawiw utjani, uraqpachan uma yänakan sustentable apnaqañataki, ukax jaqinakan k’umara nayrar sartañapatakix wali ch’aman yanapt’awinak churani.
